Czym są klasy tolerancji IT?
System tolerancji międzynarodowych (IT), opracowany przez ISO, określa dokładność wymiarową elementów. Im niższy numer klasy IT, tym mniejsza tolerancja i wyższa precyzja wykonania.
Klasy tolerancji IT dla wymiaru nominalnego 18-30 mm
| Klasa IT | Tolerancja [μm] | Zastosowanie |
|---|---|---|
| IT01 | 0,5 | Wzorce pomiarowe, przyrządy precyzyjne |
| IT0 | 0,8 | Wzorce warsztatowe |
| IT1 | 1,2 | Przyrządy pomiarowe |
| IT2 | 2 | Elementy precyzyjne |
| IT3 | 3 | Obróbka precyzyjna |
| IT4 ⭐ | 5 | Najczęściej stosowana – pasowania dokładne |
| IT5 | 8 | Pasowania dokładne |
| IT6 | 13 | Pasowania średnio dokładne |
| IT7 | 21 | Pasowania średniej dokładności |
| IT8 | 33 | Pasowania średnie |
| IT9 | 52 | Obróbka średniej dokładności |
| IT10 | 84 | Obróbka zgrubna |
| IT11 | 130 | Elementy bez szczególnych wymagań |
| IT12 | 210 | Wymiary orientacyjne |
| IT13 | 330 | Półfabrykaty |
| IT14 | 520 | Wykrawanie, sztancowanie |
| IT15 | 840 | Odlewy, odkuwki |
| IT16 | 1300 | Odlewy surowe |
| IT17 | 2100 | Wymiary pomocnicze |
| IT18 | 3300 | Wymiary o niskich wymaganiach |
Dlaczego IT4 jest najczęściej stosowana
IT4 (±5 μm dla 18-30 mm) reprezentuje optymalny kompromis między:
- Precyzją wykonania: Wystarczająca dla większości zastosowań przemysłowych
- Kosztem obróbki: Osiągalna na standardowych obrabiarkach CNC
- Powtarzalnością: Stabilna w produkcji seryjnej
- Uniwersalnością: Sprawdza się w 80% aplikacji mechanicznych
Jak osiągnąć klasę IT4 w praktyce
- Toczenie: Wykańczanie nożem z płytką ceramiczną lub CBN, posuw 0,05-0,1 mm/obr
- Frezowanie CNC: Frezy pełnowęglikowe, dokładność pozycjonowania ±0,005 mm, stabilne mocowanie
- Cięcie laserowe: Nie zapewnia IT4 – tylko wymiary gabarytowe (IT12-IT14)
- Szlifowanie: Dla bardzo wysokich wymagań (IT3-IT5), szlifierki precyzyjne
Pasowania IT w obróbce blach
W przypadku elementów z blachy, osiągnięcie klas IT4-IT6 jest możliwe poprzez:
- Frezowanie CNC otworów i konturów zewnętrznych
- Toczenie elementów walcowych po spawaniu/zgrzewaniu
- Wiercenie na wiertarkach współrzędnościowych
- Kontrolę pomiarową na współrzędnościowych maszynach pomiarowych (CMM)
Oznaczenia na rysunkach technicznych
- Ø20 H7 – otwór klasy IT7 z polem tolerancji H (pasowanie luźne)
- Ø20 h6 – wałek klasy IT6 z polem tolerancji h (pasowanie dokładne)
- Ø20 ±0,005 – zapis tolerancji bezpośredniej (odpowiada IT4)